سیستەمی کڵێسا

ئیلحاد لەتەرازودا - 8-
ئاڤار قەرەرداخی
پیاوانی ئاین

ھەر لەیەکەم رۆژەکانی مەسیحیەتدا ڕێکخستنێکی ئاینی تایبەت سەریھەڵدا ،کەبە (کڵێسە) ناسرا ، ئەو پیاوە ئاینیانەش کە کەنیسەو مەراسیم و دروشمە ئاینیەکانیان سەرپەرشتی دەکردو بەڕێوەدەبرد بە (ئەکلیرۆس) دەناسران ، بۆئەوەی لەخەڵکە گشتیە مەسیحیەکە جیابکرێنەوە .

یەکەمین قوتابیانی حەزرەتی مەسیح بنەرەتی گروپی ئەکلیرۆس بوون ،جێنشینی حەواریەکانیش بە (ئەسقوف) ناسران ،لەبەرئەوەی گروپە مەسیحەیە یەکەمینەکان لەشاردا نیشتەجێ بوون ، بۆیە شار بوو بەمەڵبەندی قەشەکان و ھەرئەوان  بوون سەرپەرشتی کاروباری ئاینی کەنیسەیان دەکرد .

ھەر لەسەرەتای مەسیحیەتدا پێگەی گەورەی ئەسقوفی ڕۆما بەدیار کەوت ، تەنانەت لەسەردەمی چەوساندنەوەشدا (قەدیس کاڵمەنت) (91 – 100) وەکو خاوەن دەسەڵاتێکی گشتی دەستی وەردەدا لە کاروباری ئەسقەفیەی (کۆرنتی) لەنامەیەکیدا لەساڵی (96) بۆ (کۆرنیس) ی ناردوە ، بەئاشکرا ھەستی خۆبەگەورە زانینی (کاڵمەنت)ی تێدا دەخوێنرێتەوە .

قەدیس کاڵمەنت دەڵێت : لەبەر ئەوەی مەسیح لەلایەن خوداوە ڕەوانەکراوەو حەواریەکانیش لەلایەن مەسیحەوە نیشانکراون و ئەوانیش شوێنکەوتوە یەکەمینەکانی خۆیانیان دیاری کردووە ، تادوای خۆیان ببنە ئەسقەف و قەشە بۆمەسیحەکان ،ئەو یاسایە کەخودا دای ناوە ، وەك چۆن بنەماکانی سروشتی داناوە ، دەبێت کۆمەڵگای مەسیحیش بە ھەمان شێوە بێت ،ئیماندار دەبێت پابەندبێت بەیاساو پەرستنی ئەو کەسەوە کەپلەی لەخۆی بەرزترە ، لێرەوە پێویست دەکات ئیماندارانی مەسیحی دوورکەونەوە لەدوبەرەکی و بەپیی ڕێسا دیاری کراوەکان بچنە ژێر ڕکێفی پیاوانی دیاریکراوی کەنیسەوە ، چونکە ئەوانە نوێنەری مەسیحیەت و دەسەڵاتی دروستی خودان لەسەر زەوی .[1]

پیاوانی ئاینی خاوەنی دەسەڵاتێکی یەکجار زۆربون و سودیان لەو دەسەڵاتە وەرگرت بۆبەرژەوەندی خۆیان لەڕووی ئابوری و سیاسی و کۆمەڵایەتەوە .

پرۆفیسۆر (جیفری برۆن) دەڵێت : لەساڵی (1054) مەزھەبی کاسۆلیکی لەرۆما لەسەردەمی پاپا لیۆی نۆیەمدا (1049 – 1055) دەرکەوت ، دەسەڵاتی کڵێسەی ناو رۆماش لەڕوانگەی میراتگری قەدیس بوترسەوە بوو ، کە بەنزیکترین ھاودەمی سەید مەسیح دادەنرێت ،لێرەوە پاپا بوو بە خاوەن قەڵەمڕەوی ئاینی و سیاسی بەسەر ھەموو پاشاو گەورەکانی ئەوروپای رۆژئاواییەوە کەلەمەشدا ماڵ و سامان زەوی بەرفراوان پاڵپشتی بوو ، تائەوەی دەکرێت بڵێین لەو ماوەو سەردەمەدا گەورەتین دەرەبەگی ئەوروپای سەدەکانی ناوەڕاست بوو ، ململانێی نێوان دەسەڵاتی ئاینی و سیاسی لەبەھێزترین شێوەکانی خۆیدا کەوتە سەر شانۆ ، پاپا ھەموانی بەپاشاکانیشەوە وەك چەند ژێردەستەیەك یان ھاوڵاتیەکی مەسیحی سەیردەکرد کەلەکڵێساوە بەرەکەت و چاکەو ڕەزامەندی وەربگرن ،بەمەش تەنھا چەند شوێنکەوتویەکی ملکەچن ،لەکاتێکدا پاشاکان بەھەموو توانایەکیانەوە ھەوڵیان دەدا دەسەڵات و سەربەخۆیی خۆیان بچەسپێنن .

کۆبوونەوەی سامانی زۆر لای کڵێساو پاپا ،کاریگەری ڕوونی خۆی ھەبوو لەزیاد بوونی قەڵەمڕەوو دەسەڵاتیاندا ،تائەوەی پێگەی پاپەوی لەشکۆدا لەکۆشکی پاشاکانی ئەوروپا گەورەتربوو ، ئەمە وێڕای ژمارەی بەرفراوانی ئەو کارمەندانەی لەخزمەتی پاپادا بوون بۆجێبەجێ کردنی بڕیارو فەرمانەکانی .

ئەگەریش پاشاکان مێژووی گەورەیی رۆمایان بۆمایەوە ،ئەوا کڵێسا گەورەیی ژیاری رۆمانی و پەیڕەوی دەزگای کارگێڕی وردو یەکلاکەرەوەی بۆمایەوە .[2]

---

[1] - مێژووی ئەورووپا لەسەدەکانی ناوەڕاست ، ل83 -85 .

[2] - پوختەی مێژووی ئەوروپا ، ل 76 – 77 .